Şahsiyetler

Mete Han (Çin kaynaklarında Modun Shanyu), Asya Hun İmparatorluğu'nun en büyük hükümdarıdır. Babası Teoman'ı devirerek tahta geçti ve dağınık bozkır boylarını tek bir devlet çatısı altında topladı. Düzenli atlı ordu sistemi, yasa (töre) anlayışı ve geniş topraklarıyla çağının en büyük siyasi yapısını kurdu.

Atilla, Avrupa Hun İmparatorluğu'nun en büyük hükümdarıdır. Kardeşi Bleda ile birlikte tahta çıktı; ardından tek başına hükümdarlık kurarak imparatorluğu Orta Asya'dan Ren Nehri'ne kadar genişletti. Batı Roma ve Doğu Roma imparatorluklarını defalarca yenilgiye uğrattı; Galya ve İtalya seferlerine çıktı. "Flagellum Dei" (Tanrı'nın Kırbacı) lakabıyla tarihe geçen Atilla, Türk-Avrupa ilişkilerinin en çarpıcı figürü olup Batı tarih yazımında derin izler bırakmıştır.

Tonyukuk, Bilge Kağan ve Kül Tigin'in veziri ve danışmanıdır. Göktürk devletinin en önemli devlet adamlarından biri olan Tonyukuk, Orhun Yazıtları'nın yazarı olarak da bilinir.

Bilge Kağan, II. Göktürk Kağanlığı'nın en önemli hükümdarlarından biridir. Kardeşi Kül Tigin ve veziri Tonyukuk ile birlikte Türk birliğini sağlamış ve Orhun Yazıtları'nı diktirmiştir.

Tuğrul Bey, Büyük Selçuklu Devleti'nin kurucu hükümdarlarından biridir. Horasan merkezli yükselişiyle Selçuklu siyasî birliğini kurmuş, Abbasi halifeliği üzerinde koruyucu güç haline gelmiştir.

Cengiz Han, bozkır imparatorluk tarihinin en etkili hükümdarlarından biridir. Kurduğu siyasî yapı, Asya ve Doğu Avrupa tarihinde yüzyıllar boyunca etkisini sürdürmüştür.

Ertuğrul Gazi, Osmanlı hanedan geleneğinde Osman Gazi'nin babası ve beyliğin hazırlayıcı önderi olarak görülür. Uç bölgesindeki askerî ve siyasî örgütlenmeyi güçlendirmiştir.

Batu Han, Cuci ulusunun en güçlü hükümdarlarından biri ve Altın Orda Devleti'nin kurucusudur. Doğu Avrupa ve Deşt-i Kıpçak sahasında kalıcı bir Türk-Moğol devlet düzeni kurmuştur.

Berke Han, Altın Orda hükümdarı olarak İslam'ı kabul eden ilk büyük Cuci hanı kabul edilir. Onun döneminde devlet, hem siyasî hem dinî yönelim açısından yeni bir kimlik kazanmıştır.

Hülagü Han, İlhanlı Devleti'nin kurucu hükümdarıdır. İran, Irak ve çevresinde yeni bir siyasal düzen kurarak Orta Doğu tarihini etkilemiştir.

Orhan Gazi, Osmanlı Devleti'nin ikinci padişahıdır. Babası Osman Gazi'den devlet alarak beyliği imparatorluğa dönüştürdü. Bursa'yı fethederek başkent yaptı ve Osmanlı'nın Balkanlar'a açılmasını sağladı. İlk düzenli ordu ve ilk divan teşkilatını kurdu.

I. Murat, Osmanlı Devleti'ni Balkanlar'da kalıcı güç haline getiren hükümdarlardan biridir. Devlet teşkilatını güçlendirmiş ve merkezi yapıyı derinleştirmiştir.

Timur (Tamerlan), Orta Asya'dan Anadolu'ya kadar geniş toprakları fetheden Türk-Moğol hükümdarıdır. 1402'de Ankara Savaşı'nda Yıldırım Bayezid'i yenerek Osmanlı'yı zayıflatmıştır.

I. Bayezid (Yıldırım), Osmanlı Devleti'nin dördüncü padişahıdır. Hızlı fetihleriyle "Yıldırım" lakabını aldı. Niğbolu Savaşı'nda Haçlı ordusunu mağlup etti. 1402'de Ankara Savaşı'nda Timur'a yenilerek esir düştü ve esarette hayatını kaybetti.

I. Bayezid, hızlı askerî seferleri nedeniyle Yıldırım lakabıyla anılan Osmanlı hükümdarıdır. Anadolu'da siyasî birliği genişletmiş ve merkezi otoriteyi güçlendirmiştir.

II. Mehmed, 21 yaşında İstanbul'u fethederek bin yıllık Bizans İmparatorluğu'na son verdi. Bu zaferle Ortaçağ'ı kapattı ve Yeniçağ'ı açtı. Fatih, aynı zamanda şair, bilim insanı ve çok dil bilen bir hükümdardı.

Yavuz Sultan Selim, 1517'de Memlükleri yenerek Mısır'ı Osmanlı'ya kattı ve halife unvanını İstanbul'a taşıdı. Kısa saltanatında Osmanlı'yı doğuda büyük bir güç haline getirdi.

Babür Şah, Orta Asya-Türk siyaset geleneğini Hindistan'a taşıyan hükümdardır. Kurduğu Babürlü Devleti, Güney Asya tarihinin en önemli siyasal yapılarından biridir.

Kanuni Sultan Süleyman, Osmanlı İmparatorluğu'nun en parlak döneminin hükümdarıdır. 46 yıllık saltanatı boyunca imparatorluk en geniş sınırlarına ulaştı. Batıda 'Muhteşem Süleyman' olarak anılır.

Sokollu Mehmed Paşa, Osmanlı'nın en uzun süre görev yapan sadrazamıdır (14 yıl). Kanuni, II. Selim ve III. Murat dönemlerinde görev yapmıştır. Donanmayı Akdeniz'in en güçlüsü haline getirmiş, Selimiye Camii'nin inşaatını yönetmiştir.

Mustafa Kemal Atatürk, Türk askeri, devlet adamı ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusudur. Kurtuluş Savaşı'nı yönetti, cumhuriyeti ilan etti ve Türkiye'yi çağdaş bir devlet haline getiren köklü reformları gerçekleştirdi.

İsmet İnönü, Kurtuluş Savaşı komutanı ve Türkiye'nin ikinci cumhurbaşkanıdır. Birinci ve İkinci İnönü Muharebelerini kazandı. Lozan Antlaşması'nda Türk delegasyonuna başkanlık etti. Atatürk'ün ölümünden sonra cumhurbaşkanı olarak Türkiye'yi II. Dünya Savaşı'ndan uzak tuttu.

I. Alaeddin Keykubad, Anadolu Selçuklu Devleti'nin en parlak döneminin hükümdarıdır. Sinop'u fethetti, Kırşehir'i başkent yaptı ve Anadolu'yu birleştirdi. Kızıl Kule'yi inşa ettirdi, ticaret yollarını güvene aldı ve Anadolu'yu bir kültür merkezi haline getirdi.

İlteriş Kağan, dağılmış Türk boylarını yeniden bir araya getirerek II. Göktürk Kağanlığı'nı kuran hükümdardır. Adı, milleti toparlayan ve devleti yeniden dirilten önder olarak anılır.

Kutalmış, Selçuklu hanedanı içinde öne çıkan prenslerden biridir. Anadolu Selçuklu hanedanının kuruluş çizgisinde dolaylı ama önemli bir yere sahiptir.

İstemi Kağan, I. Göktürk Kağanlığı'nın batı kanadını yöneten ve imparatorluğun genişleme siyasetinde belirleyici rol oynayan hükümdardır. İpek Yolu diplomasisinde önemli yer tutar.

Kutluk Bilge Kül Kağan, Uygur Kağanlığı'nın kuruluşunda öne çıkan hükümdardır. Uygur siyasî yapılanmasının erken kurucu kimliğini temsil eder.

Bumin Kağan, 552'de Juan-Juan (Avar) hâkimiyetini yıkarak I. Göktürk Kağanlığı'nı kurdu. "Türk" adının resmî devlet adı olarak ilk kez kullanıldığı bu devlet, kardeşi İstemi Kağan ile birlikte kısa sürede Pasifik kıyılarından Karadeniz'e uzanan dev bir coğrafyaya hâkim oldu. Bumin Kağan, Türk siyasi tarihinin kurucu babasıdır.

Saltuk Buğra Han, Karahanlı hükümdarı olarak Türklerin İslamlaşma sürecinde simgesel önem taşıyan isimlerden biridir. Onun adı, kitlesel din değişimi anlatılarında merkezi yer tutar.

Gıyaseddin Keyhüsrev adı, Anadolu Selçuklu hanedanında birden fazla sultan tarafından taşınmıştır. Bu hükümdarlar, Anadolu'daki Selçuklu siyasî varlığının güçlenmesinde önemli roller üstlenmiştir.

Selçuk Bey, Kınık boyunun önderi ve Selçuklu hanedanının atası olarak kabul edilir. Onun etrafında şekillenen siyasî çekirdek, daha sonra Büyük Selçuklu Devleti'ne dönüşmüştür.

Kül Tigin, Bilge Kağan'ın kardeşi ve Göktürk ordularının başkomutanıdır. Orhun Yazıtları'nın dikilmesinde önemli rol oynamış, Türk askeri geleneğinin sembol isimlerinden biri olmuştur.

Çağrı Bey, Tuğrul Bey ile birlikte Büyük Selçuklu yükselişinin kurucu isimlerinden biridir. Horasan'daki askerî başarıları, Selçuklu devletleşmesinin temelini oluşturmuştur.

Farabi (Ebu Nasr Muhammed el-Farabi), Türkistan'ın Farab şehrinde doğdu; mantık, felsefe, müzik, siyaset ve matematik alanlarında çığır açan eserler kaleme aldı. Aristoteles'i İslam dünyasına tanıttığı için "Muallim-i Sani" (İkinci Öğretmen) unvanıyla anılır. "El-Medinetü'l-Fazıla" (Erdemli Şehir) adlı siyaset felsefesi eseri İslam düşüncesinin temel taşlarından biridir.

İbn-i Sina (Avicenna), Türk-İslam dünyasının en büyük bilim insanlarından biridir. Tıp, felsefe, astronomi ve matematik alanında 450'den fazla eser yazmıştır. 'El-Kanun fi't-Tıb' adlı eseri yüzyıllarca Avrupa'da tıp eğitiminin temeli olmuştur.

Yusuf Has Hacip, 1069-1070 yıllarında kaleme aldığı "Kutadgu Bilig" (Mutluluk Veren Bilgi) adlı eseriyle Türk edebiyatının ve siyaset düşüncesinin mihenk taşlarından birini oluşturdu. Karahanlı hükümdarına sunulan bu Türkçe mesnevi; iyi yönetim, adalet, bilgelik ve mutluluk üzerine dönemin en kapsamlı düşünce eserlerinden biridir. Türk yazı dilinin en erken büyük edebî ürünleri arasında yer alır.

Mevlana Celaleddin-i Rumi, Türk-İslam dünyasının en büyük mutasavvıfı ve şairlerindendir. "Mesnevi" ve "Divan-ı Kebir" gibi eserleri dünya edebiyatının başyapıtları arasındadır. Mevlevilik tarikatının kurucusudur. "Gel, gel, ne olursan ol yine gel" sözleriyle tüm insanlığı kucaklamıştır.

Hacı Bektaş-ı Veli, Türk-İslam mutasavvıfı ve Bektaşilik tarikatının kurucusudur. "Makalat" adlı eseri Türkçe yazılmış ilk tasavvuf eserlerinden biridir. Ahi teşkilatının manevi önderi olarak Anadolu'nun Türkleşmesinde ve İslamlaşmasında önemli rol oynamıştır.